Lisan-ı Arabinin Hâl-i Hazırı Hakkında Bir Tetebbu (Osmanlıca)

Bu metnin günümüz Türkçesi nüshası için: Buraya Tıklayın →

آلمان مستشرقی (هانس ویر) طرفندن میلادی ١٩٥٢ (هجری ١٣٧١) سنه سنده قلمه آلینان «معجم اللغة العربیة الكتابیة الحدیثة» اسملی اثرڭ مقدمه سندن و تحلیلندن مستخرجدر:

اشبو لغت، پك ماهرانه بر صنعت ایله وجوده گتیریلمش اولوب، «عربی حدیث» نامیله معروف اولان لسان حقنده تألیف ایدیلن آثارڭ اڭ مكملیدر. بو لسان، اهل عربینڭ عصرمزده یازی یازمق و محفللرده خطابت اجرا ایلمك اوزره استعمال ایتدكلری بر نوع «فصیحۀ قدیمه»در. هر نه قدر بعض ماده‌لرڭ اهمال ایدیلمسی گبی جزئی نقصانلری وارسه ده، معاصر عربجه متنلری تدقیق و اونلرله اشتغال ایتمك ایستینلر ایچون مراجعتی الزم، نافع بر منبع حكمنده‌در.

مؤلف، اثرینڭ ابتداسنده‌كی اوچ صحیفه‌ده لسان عربینڭ عصرمزدەكی وضعیتنی و لغت نویسلرڭ قارشیلاشدقلری مشكلاتی پك بلیغ و محكم بر صورتده بیان ایلەمشدر. مشكلاتڭ حلی خصوصنده تعقیب ایتدیگی اصوللر غایت اصابتلیدر. مؤلفڭ مهم مقصدلرینی، بعض تصرفات لفظیه ایله خلاصةً ذكر ایتمگی موافق گوردك:

(١) عصرمزدەكی «لسان عربی كتابی» —كه بوڭا (مودرن یازی عربجه‌سی) دینیلمسنی تكلیف ایدرز— عراق دن مغربه قدر تألیفات علمیه و ادبیه‌ده؛ كذا رسمی كلامده و بالخاصه تلسز (رادیو) نشریاتنده مستعملدر.

(٢) بو لسانڭ تصریف و تركیبی (مورفوفونەتیك و سنتاقس یاپیسی) مملكتلر آراسنده بربرینه پك یقیندر؛ آرالرنده‌كی فرق ذكره دگمز. لكن كلمات و الفاظ خصوصنده، جغرافیانڭ وسعتی حسیله بعض تباینلر (فرقلیلقلر) مشاهده اولونمقده‌در.

(٣) بو كتابت لساننه، خصوصیله محلی حیاتڭ احوالندن بحث اولونوركن عوام لسانی (لهجه‌لر) مخلوط اولمقده‌در. زیرا منورلرڭ دخی معتاد محاوره‌لری محلی لهجه‌لر اوزره‌در.

(٤) غزته‌لر و تلسز نشریاتی واسطه‌سیله «مطبوعات اسلوبی» نامیله بر طرز بیان تشكل ایتمشدر كه؛ بو اسلوبڭ مفرداتی محدوددر. اهل فرنگڭ طرز تحریرندن متأثر اولان بو اسلوب، خلق طبقه‌سنڭ اوقودیغی ویا ایشیتدیگی یگانه فصیح عربجه صورتی‌در.

(٥) علم و صنعت اصطلاحلری خصوصنده ایسه هیچ بر ضابطه و انتظام موجود دگلدر. خلق ایچون یازیلان اثرلرده بیوك بر كشمكش حكم سورمكده‌در. هر مؤلف كندی آرزوسنه گوره اصطلاح وضع ایتمكده، بونلرڭ توحید ایدیلمسی خصوصنده جدی بر میل گورولمەمكده‌در.

(٦) متنلری تزیین ایتمك مقصدیله قدیم لسانڭ نادر كلمه لرینی و غریب تعبیرلرینی استعمال ایتمك عادتی حالا جاریدر. بو حال، بعضاً معنانڭ مبهم قالمسنه سببیت ویرمكده‌در.

(٧) بعض معتبر معاصر محررلرڭ كلامنده اویله تعبیرلر بولونور كه، علما دخی بونلری تفسیردن عاجز قالیر. بونلر یا مؤلفڭ ایجادیدر، یا طار بر زمره‌نڭ اصطلاحیدر یاخود قواعد عربیه‌ده واقع اولان بر غلطدر. [تم]

نَتِیجَۀِ كَلَام وَ مُسْتَفَاد:

• كتابی عربجه‌نڭ احوالی، ٧٠ سنه‌دن بری همان همان عین منوال اوزره‌در.

• یازی دیلنده‌كی ”عرنجیه“ (عربجه گورونوملی فرنگ اصولی) و آلافرانغه‌لق، مطبوعاتڭ ظهورندن بری شرق و غرب علمانڭ دقتنی جلب ایتمشدر.

• لسان قدیم ایله لسان حدیث آراسنده‌كی فرقی بیلمەمك یاخود تجاهل ایتمك، حقیقته مخالف اولوب پك چوق محذورلری موجبدر.

• فنی اصطلاحلرڭ و كتابت اسلوبنڭ توحیدی خصوصنده‌كی نقصانلق، علوم حدیثه‌نڭ شرقده .انتشارندن بری دوام ایدن بر درددر